Religie, geloof en platenmaatschappij
The Independent, 11 april 2008. Op de vooravond van haar UK tour, en fris van het onderste boven gooien van China (Tibet..), vertel Björk aan James Mcnair waarom ze het nog steeds leuk vind in de problemen te zitten, en dat ze op een boot leeft.
Toen ik onderweg was om Björk te ontmoeten in Lower Manhattan, werd mijn taxi opgehouden door ongeveer 1000 demonstranten die proberen door de Lafayette street te komen. Een vrouw met een luide stem begon te roepen ‘Free Tibet now!’ en de marchers droegen de provincievlaggen, Het was voor mij een reminder dat ik haar moest vragen naar de gig in Shanghai. “Ik denk dat het meer zei over China’s gevoeligheid dan over mijn rebelsheid. Toen ik het in Denemarken had over Groenland en de Faroe eilanden was er niemand die daar over viel. In Shanghai wilde ik een emotie laten zien waar iedereen zich in kan herkennen. Ik heb eigenlijk medelijden met China. De Olympische spelen komen daar, en hoe zullen zij omgaan met de protesten daar?”
Waren de berichten over wat er gebeurt was in Shanghai juist? “Sommige kranten schreven dat ik schreeuwde ‘Tibet! Tibet’ maar als je naar het filmpje op YouTube kijkt zie je dat ik het allemaal zei, en niet schreeuwde. Er was totaal geen reactie van het publiek op dat moment. Het was pas na het optreden dat mensen er over gingen klagen. Ik denk dat het de Chinese overheid was die op tienerwebsites dingen posten. Ze probeerde kinderlijk te tikken, dingen zoals ‘Ze is niet cool!’ of zoiets – Ik bedoel hoe zielig is dat?”
Björk zit voor me wat chocolade te eten. Ze draagt een paarse tweedehands zijden jurk, daaronder knalrode schoenen en daarbij een ketting van een gerecyclede kogel. Ze heeft nu een maand pauze van de Volta tour, die halverwege april verder gaat in de UK. Ze is hier naar toe gekomen om mij te ontmoeten vanaf haar huis aan de andere kant van de Hudson. Het house behoorde ooit toe aan Noël Coward, en Björk deelt het nu met Matthew Barney, haar 21 jarige zoon Sindri, en haar en Matthew’s dochter Isadora, die nu 5 jaar oud is.
“Het is een geweldige tijd voor me nu. Ik voel mijn onderbewustzijn werken op 5000 kilometer per uur om al deze nieuwe dingen te verwerken” Björk straalt veel energie uit en ziet er erg jong uit voor een vrouw van 42, het kinderlijke enthousiastme wat ze altijd heeft gehad, is er nog steeds. Haar donker zwarte haar veroorzaakt een onberispelijke tint. Het vliegen door de tijd zones is bij bijna iedereen af te lezen op het gezicht, maar niet, zo lijkt het, bij Björk Gudmundsdóttir.
Het is niet dat ze zo weinig reist trouwens. Een jaar om het te maken, een set in de Himalayas, Wanderlust’s video is magisch, een typisch innovative animatie, waarin we Björk op de rug van een Yak horen zingen “I am leaving this harbour/ Giving urban farewell”. Hoe onrealistisch het mag zijn, het lijkt ook een beetje op de lifestyle dat zij en Matthew af en toe hebben sinds zij hun motorboat hebben gekocht. “Ja reizen – Ik zou er een boek over kunnen schrijven”, zegt ze met een glimlach, “Als Vespertine en Medulla het gezinsleven romantiseerde, is Volta meer een verering van het reisleven. Het is ongeveer 1,5 jaar sinds we de boat hebben, en we zijn al naar Malte, Tunesie en Gibraltar geweest. Oh en we zijn ook naar Mexico en Guatemala gevaren!”
Björk zegt dat Isadora met hen mee reist, en dat het “soms even goochelen is met het oppassen. Ze heeft ook een vader, natuurlijk” zegt ze er nog achter aan met een lach, maar haar gebruikelijke alertheid komt weer op, het is duidelijk dat ik géén detailleerd plaatje krijg van haar prive-leven. Hoe gaat het met het wettelijke deel van rondvaren hier en overal? Zijn er een hoop formaliteiten waar over te onderhandelen valt? “Je moet het de vrachtschepen verkeersmensen laten weten”, zegt ze, “maar het is makkelijker dan je denk hoor. Het moeilijkste zijn de jachthavens, maar je wil daar geen anker laten zakken, het is daar alleen maar jachten en witte kleding”
“Het is leuk om even te stoppen in kleine vissers-
dorpjes in de middle of nowhere”, gaat Björk verder. “Of soms gooien we de anker uit net voor de kust. We wisten het niet tot we er waren, maar Malta heeft allemaal ongelovelijke timmerlieden. Het is al duizenden jaren op de handelsroute, en mensen komen daar om hun schepen te laten repareren. Ik had ze een kleine kamer, waar wij onze wasmachine hadden, in onze boot laten aanpassen naar een muziek studio. Ze hadden het gemaakt met geweldig mooi hout. Eigenlijk is best veel van Volta opgenomen op de zee.
Als je de jaren gaat tellen, vanaf het verassend fatsoenlijk maar al lang geschrapte seventies pop album wat ze op nam toen zij 11 was, is Björk dus al ruim 30 jaar bezig met albums maken. Haar volwassen solo carriére, wat begon met Debut (1993), documenteerd een wat minder gewoon muzikaal leven, Björk die komt met innovatieve electronica, koren, big band jazz, film soundtracks en daarnaast nog veel meer. Haar videoclips zijn ook altijd kleine oorlogen geweest tegen clichés. In Pagan Poetry (2001) naaide ze parels in haar eigen huid. Mensen verwachten altijd het onverwachte van haar – maar veroorzaakt juist dat veel druk?
“Het is lastig om jezelf niet te herhalen”, zegt ze, “maar voor mij gaat het allemaal om nieuwe mensen ontmoeten die creatief zijn, en zien wat we kunnen krijgen als wel elkaar stimuleren. Het gaat niet over dat ik het geweldig uit zie in een clip, terwijl ik 20 keer mijn kleding verander in maar drie minuten.”
Maar deze innovatieve dingen zijn duur, toch? Er zullen vast tijden zijn wanneer haar label, One little Indian, haar terug fluit op haar budget?
“Ik kan eerlijk zeggen dat ik daar nooit wat over gehoord heb van Derek Birkett (One little Indian). Eigenlijk is het juist meer zo dat hij mij belt en zegt, ‘Okey, stuur mij je droomlijst van droom direcors’”
Maar alle artiesten verkopen minder albums dan ooit te voren, en Björk spectaculaire live shows zullen niet goedkoop zijn. Zal er nooit een tijd komen dat zij zich meer van een commerciele kant moet laten zien? Volta werd aangestreept als erg goed hip-hop album, maar het is nog lang niet uitverkocht…
“Ach, ik omschreef het niet als hip-hop,” zegt ze met een lach, “Dat waren gewoon wat mensen die weg zweefden toen ze lazen dat ik samen ging werken met Timbaland. Ik ben altijd bij een onafhankelijke platenmaatschappij onder contract geweest vanaf mijn 14de, ik heb me nooit echt druk gemaakt om commercieel te zijn. Het zou me niet uitmaken als ik geen geld had. Het zou me overigens ook niet uitmaken als ik een liedje op nam en dat alleen maar familie en vrienden hem zouden kopen.
“Nu we het geld hebben, denken Derek en ik, ‘Okey, laten we het geld uit geven aan een 70delig orkest!’ And dat is omdat we weten dat we het over 10 jaar misschien niet meer kunnen betalen. Ik heb koren gedaan. Ik heb de hippe dingen gedaan. Maar als ik krakkemikkig en oud ben, misschien moet ik dan een album maken met twee banjo spelers in een slaapkamer. Ik zou net zo gelukkig zijn”
Als Björk een religie heeft, zegt ze, het is de natuur. Een gegeven is dat zij uit IJsland komt – West-Europa’s laatste stukje dichtst bij de wildernis, en een plek weer Christendom en andere geloven nog weestand hebben van het Heidendom – dit komt daar nog voor. Ze heeft vaak gezegd dat ze er van houd om het componeren van melodieen in de buiten lucht te doen, en dan kan je je natuurlijk zo voorstellen hoe vulkanen, gletsjers, geisers en lava haar inspireerden. Niet voor niets heeft Jöga (1997), geprobeert om de aardrijkskunde van IJsland om te zetten naar geluid, de ‘vulkanische’ geluiden is een reactie van haar thuisland die ligt op een plek waar 2 tectonische platen samen komen.
“Als ik in de natuur ben vallen alle puzzelstukjes op hun plek” zegt ze,”Ik ben maar een heel klein stukje van die puzzel, en ik vind dat wel prettig. Voor mij is religie niet interlectueel; het is meer gerelateerd aan fysica. Het gaat over exploderende dingen, planeten die bewegen en waar wij staan in dat alles. Als je over die dingen nadenkt, dan lijkt me een bepaald boek in de bijbel idioot!”
“Religie gaat niet over spreken, en het gaat niet over mensen” gaat ze verder,”het is een kosmisch ding over jou plaats in de natuur en in de ruimte. Wanneer mensen te veel tijd spenderen in steden worden ze neurotisch en paranoide, maar als je hen twee weken in de bergen laat, zullen al die kleine dingen waar ze zich druk om maakte als sneeuw voor de zon verdwijnen”
Zo werken heidendom en affiniteit met het land het beste voor ons mensen, en zal NYC allicht voor haar problemen op leveren op de lange baan? “Nou ik denk dat we allemaal vergeten dat we eigenlijk dieren zijn, ik heb veel gelezen over het Christendom en hoe zij ons proberen te laten vergeten dat wij een deel van de natuur zijn. Er is best een hoop daarover in de teksten op Volta. Ik wilde de natuur en onze lichamen vieren; dat is waarom een hoop ritmen tribal zijn.
Wanneer ze niet in New York, aan het touren of op zee is, zegt Björk dat ze nog steeds ongeveer de helft van haar tijd doorbrengt in IJsland. Aan het culturele boegbeeld van een land zijn, zitten ook negative kanten. “Wanneer ik naar huis ga duurt het maar even voor dat ik al telefoontjes binnen krijg van de kranten die vragen, ‘Wat is je favoriete recept?’ “, zegt ze glimlachend.
Loading ...